ช่วง 19 – 21 ส.ค. ที่ผ่านโปรแกรม Aus4Asean Fellowship ที่ผมได้รับทุน จากกระทรวงการต่างประเทศและการค้าของออสเตรเลีย จัดสัมมนาเพื่อติดตามความก้าวหน้า ที่กัวลาลัมเปอร์ ประเทศมาเลเซีย ที่จัดที่มาเลเซีย เพราะปีนี้มาเลเซียเป็นประธานอาเซียน โดยมี fellowship จากประเทศต่าง ๆ เข้าร่วม รวมถึงจาก ติมอร์เลสเต ที่จะเข้าเป็นสมาชิกประเทศอาเซียนอย่างเป็นทางการในเดือนตุลาคมนี้
เนื่องจาก fellowship ผมเป็นเรื่อง Digital Trade and Inclusive Digital Economy และครั้งนี้ เป็นการมา KL หลังจากที่มาเลเซียจบการเป็นเจ้าภาพการประชุม ASEAN AI Malaysia Summit 2025 เนื้อหาสัมมนาครั้งนี้เลยเน้นเรื่อง AI เป็นพิเศษ
ประเด็นที่น่าสนใจคือ ในระดับนโยบาย ทั้งรัฐและเอกชนในมาเลเซีย มีความก้าวหน้าที่ชัดเจนในนโยบายเกี่ยวกับ AI ภาครัฐของมาเลเซียมีการจัดตั้ง National AI Office เพื่อทำนโยบายทั้งส่งเสริม และ กำกับ AI โดยมีประเด็นที่ทำหลัก 7 เรื่องคือ 1. แผนปฏิบัติการด้านเทคโนโลยี AI พ.ศ. 2569–2573 2. กรอบกำกับดูแลการประยุกต์ใช้ AI 3.การเร่งรัดการปรับตัวด้านเทคโนโลยี AI 4. จรรยาบรรณการใช้ AI 5. การศึกษาผลกระทบของ AI ต่อภาครัฐ 6. รายงานแนวโน้ม AI ระดับชาติ 7. ชุดข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับเทคโนโลยี AI
ในส่วนภาคเอกชนได้มีโอกาสไปเยี่ยมศูนย์ความเป็นเลิศด้าน AI ของบริษัท Petronas บริษัทปิโตรเลียมเจ้าของตึกแฝดที่สูงที่สุดในโลก หนึ่งในสัญลักษณ์ของประเทศมาเลเซีย ที่ปิโตรนาส มีการวางยุทธศาสตร์ และ กลยุทธ์ในการนำเอาปัญญาประดิษฐ์มาใช้ในส่วนต่าง ๆ โดยเริ่มมีการใช้จริงในการบริหารโครงการก่อสร้างแท่นขุดเจาะปิโตรเลียม และ ระบบจัดซื้อ แต่ประเด็นสำคัญที่เรียนรู้คือการเปลี่ยนผ่านไปสู่การใช้ AI ต้องใช้ความเป็นผู้นำของผู้กำหนดนโยบาย และ พื้นที่แบบ sandbox ที่ใช้ทดลองการทำโปรเจกต์ AI ใหม่ ๆ รวมทั้งนโยบายการใช้ AI และ ข้อมูลที่ชัดเจน (AI/Data governance)
อีกที่หนึ่งที่น่าสนใจคือหน่วยงานที่ชื่อว่า Futurise เป็นหน่วยงานภายใต้กระทรวงการคลัง ทำหน้าที่เป็น National Regulatory Sandbox หรือพื้นที่ทดลองนโยบาย เพื่อส่งเสริมนวัตกรรม โดยหน่วยงานนี้จะเป็นหน่วยงานที่ทำงานกับทั้งภาครัฐและเอกชน ทดลอง ทดสอบนวัตกรรมต่าง ๆ เช่น เรื่องการขนส่ง AI การแพทย์ โดยหาคำตอบว่านวัตกรรม และ นโยบายรัฐแบบไหน จึงจะส่งเสริมให้เกิดเรื่องนั้น ๆ ได้ ยกตัวอย่าง การที่จะทำให้มีการใช้สกู๊ตเตอร์ไฟฟ้าใช้ในเขตเมืองของมาเลเซีย Futurise จะศึกษาวิจัยว่าต้องมี ผลิตภัณฑ์ รูปแบบธุรกิจ และ กฎระเบียบภาครัฐแบบใด จึงจะทำให้การใช้สกู๊ตเตอร์ไฟฟ้าในเมืองเกิดขึ้นได้อย่างมีประสิทธิภาพ และ ปลอดภัย
การสัมมนาครั้งนี้ มีวิทยากรจากประเทศไทยคือคุณนิรันดร์ ประวิทย์ธนา ผู้ร่วมก่อตั้ง Vulcan Coalition ธุรกิจเพื่อสังคมที่สร้างอาชีพให้ผู้พิการแสดงศักยภาพ ในฐานะ AI Trainer มาเล่าโมเดลธุรกิจที่น่าสนใจคือ Vulcan Coalition เป็นธุรกิจเพื่อสังคมที่นำกฎหมายคนพิการมาเชื่อมกับการสร้างสรรค์งานด้านเทคโนโลยี AI ภายใต้ พ.ร.บ. ส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ ที่กำหนดให้องค์กรต้องจ้างงานคนพิการ หรือหากไม่สามารถทำได้ ต้องจ่ายเงินเข้ากองทุนคนพิการ ซึ่งมักไม่ได้ก่อให้เกิดมูลค่าเพิ่มโดยตรง Vulcan เสนอทางเลือกใหม่ให้แก่องค์กร แทนที่จะจ่ายเข้ากองทุนหรือจ้างงานที่ไม่เหมาะสม ให้สามารถว่าจ้างผู้พิการผ่าน Vulcan ให้ทำงานด้าน AI Trainer, Data Labeling และ Software Development ได้โดยตรง ผลลัพธ์คือองค์กรได้งานคุณภาพสูง ปฏิบัติตามกฎหมาย และยังสร้างภาพลักษณ์ CSR ที่มีผลกระทบจริง ในขณะเดียวกัน ผู้พิการไม่ได้เพียงแค่รับค่าจ้าง แต่ยังได้รับ สิทธิในทรัพย์สินทางปัญญา (IP) และ ส่วนแบ่งรายได้จากข้อมูลที่ตนสร้าง จึงเป็นโมเดลที่ช่วยคนพิการมีอาชีพ รายได้ ศักดิ์ศรี
สิ่งที่ได้เรียนรู้จากการสัมมนาที่กัวลาลัมเปอร์คือ การพัฒนา AI ต้องมีทั้ง นโยบายระดับชาติที่ชัดเจน อย่างการตั้ง National AI Office และ Regulatory Sandbox เพื่อทดสอบนวัตกรรม พร้อมกับ ภาวะผู้นำขององค์กรเอกชน ที่กล้าลงมือใช้จริงเหมือนกรณี Petronas อีกด้านหนึ่ง โมเดลของ Vulcan Coalition ชี้ให้เห็นว่า AI สามารถเป็นเครื่องมือสร้างอาชีพและศักดิ์ศรีให้ผู้พิการได้ หากมีการออกแบบเชื่อมโยงกฎหมาย นโยบาย และตลาดแรงงานเข้าด้วยกัน
