อาทิตย์ที่ผ่านมามีโอกาสขึ้นไปเมืองพิษณุโลก ช่วงนี้อากาศร้อนมากครับ แบบลมที่พัดเป็นลมร้อนเลย
หลังเสร็จธุระ อาจารย์เหมียวเพื่อนผม ก็พาไปเยี่ยมพระราชวังจันทน์ หลังจากที่ย้ายโรงเรียนชาย หรือโรงเรีบยพิษณุโลกพิทยาคม และทำการขุดแต่งแหล่งโบราณสถานบริเวณนั้นตามแผนพัฒนาย่านเมืองเก่า พิษณุโลก หลายคนสงสัยว่าเมืองเก่พิษณุโลกอยู่ตรงไหน เมืองเก่าพิษณุโลกก็คือย่านกลางเมืองพิษณุโลกในปัจจุบัน หรือทางคูเมืองฝั่งราชภัฏพิบูลสงคราม ถึงแนวทางรถไฟ
จริงๆคือพิษณุโลกมีฐานะเป็นเมืองตั้งแต่ยุคสุโขทัย สมัยอยุธยาเองก็เป็นหัวเมืองเหนือที่สำคัญ เป็นที่ประทับของสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ และสมเด็จพระนเรศวรมหาราช มีโบราณสถานที่สำคัญหลายแห่ง และมีขนาดเมืองที่ใหญ่ นึกง่ายๆ คือตั้งแต่สถานีรถไฟพิษณุโลก ถึงกองทัพภาคที่ 3 ทางทิศเหนือ คำถามคือ อ้าวเป็นเมืองเก่าแล้วทำไมไม่เป็นแบบอุทยานประวัติศาสตร์ เมืองสุโขทัย หรืออยุธยา อันนี้คาดว่าเป็นเรื่องการพัฒนาเมือง หลายเมืองที่เป็นเมืองในเขตเทศบาลเมืองพัฒนามาจากเมืองเก่า แต่มีเวลาผ่านไปการพัฒนาโดยมีการก่อสร้างอาคารเพื่อรองรับกิจกรรมทางเศรษฐกิจ หรือสถานที่ราชการ ทำให้เกิดการสร้างทับของเก่า จนบางครั้งไม่เห็นร่องรอยเดิมของเมืองเก่า พิษณุโลกก็เป็นหนึ่งในนั้น แต่เนื่องจากมีโบราณสถานที่สำคัญคือวัดพระศรีรัตนมหาธาตุหรือวัดหลวงพ่อพุทธชินราช เลยทำให้ผู้คนไม่ลืมว่าพิษณุโลกเป็นเมืองที่มีประวัติศาสตร์ยาวนานกว่า 700 ปี
ผมเองเคยร่วมงานวิจัยแผนอนุรักษ์เมืองเก่าพิษณุโลก ที่มหาวิทยาลัยนเรศวรร่วมกับสำนักงานนโยบายและแผนสิ่งแวดล้อม โบราณสถานบริเวณพระราชวังจันทน์ตอนนั้นยังเป็นพื้นที่ของโรงเรียนพิษณุโลกพิทยาคม และหน่วยราชการระดับจังหวัด โบราณสถานถูกปกคลุมด้วยวัชพืช แต่ก็ยังเห็นร่องรอยสิ่งก็สร้างโบราณขนาดใหญ่อย่างชัดเจน
ปัจจุบันส่วนสำคัญของเมืองเก่าคือพระราชวังจันทน์ วัดวิหารทอง วัดศรีสุคต สระสองพี่น้อง ได้ขุดแต่งกลายเป็นอุทยานประวัติศาสตร์ขนาดย่อมที่มีความสวยงาม สามารถทำให้เราจินตนาการถึงความยิ่งใหญ่ในอดีตของเมืองพิษณุโลกได้อย่างดี ซึ่งหากเปรียบเทียบกับการวางฝังเมืองแบบอยุธยา พระราชวังจันทน์เป็นวังหลวง มีวัดวิหารทองเป็นวัดในพระราชวังนั่นเอง ก็ต้องขอบคุณองค์กรท้องถิ่นของจังหวัดพิษณุโลกที่มีวิสัยทัศน์ในเรื่องการพัฒนาเมืองเก่าขึ้นมาอีกครั้ง
